• Altay

KİM DELİ KİM DÂHİ? OXFORD İNGİLİZCE SÖZLÜĞÜ

Hepimiz günlük hayatta anlamını bildiğimiz ya da ‘bilmediğimiz’ birçok kelime kullanıyoruz ya da buna maruz kalıyoruz. Yapılan araştırmalara göre bir kadın günde ortalama 20 bin kelime, erkekler ise 7 bin kelime kullanıyor. Bunu söylememin nedeni ‘’kadınlar çok konuşuyor’’ demek değil elbette. Asıl nokta şu ki kullanılan kelimelerin kökeni ve yıllar içindeki değişimi aşikâr bir durum. Türkçe de birçok kelimeyi yıllara göre araştırdığımızda günümüze kadar birçok evreden geçtiğini rahatlıkla görebiliriz.

Oxford İngilizce Sözlüğü Ciltleri

Kaynak: BBC NEWS


Peki kullandığımız bu kelimelerin anlam vb. özelliklerini içeren sözlükleri hiç merak ettiniz mi? Dilin sürekli bir değişim içerisinde olduğunu düşünürsek bir sözlük oluşturmanın ne kadar zor olabileceğini az çok tahmin edebiliriz değil mi? Özellikle de teknolojinin az olduğu bir dönemde yaşıyorsanız.


Evet kısadan konumuza geliyorum. Oxford İngilizce Sözlüğü. Onu bu denli ünlü yapan şey İngilizcenin evrensel bir dil olmasından çok çıkış hikayesidir. Hadi gelin bu referans niteliğindeki sözlüğün hikayesine dalış yapalım.


Oxford İngilizce Sözlüğü’nün İlk Nüshasının İlk Sayfası

Kaynak: OED Editions


Oxford İngilizce Sözlüğü için ilk adımlar 1879 yılında atılmıştır. Sözlük editörü olarak James Augustus Henry Murray ile anlaşma imzalanmıştır. Projenin yaklaşık on yıl içinde bitirileceği tahmin ediliyordu. Beş yıl sonra, Murray ve meslektaşları "karınca"(ant) kelimesinin ancak sonuna ulaştıklarında, programlarını yeniden gözden geçirme zamanının geldiğini anladılar. Projenin beklenenden daha uzun sürmesi şaşırtıcı değildi. İngilizce dilinin karmaşıklığı sadece ürkütücü olmakla kalmaz, aynı zamanda gelişmeyi asla bırakmaz. Murray ve Sözlük meslektaşları, dilin gelişiminin önceki yedi yüzyılını incelemeye çalışırken, aynı zamanda yeni kelimelerin ve mevcut kelimelerin yeni anlamlarının izini sürmek zorunda kaldılar. [1]


Murray bu sözlüğü oluşturmak için yardım alınması gerektiğinin farkına varır. Ana dili İngilizce olan insanların yardımlarıyla sürecin hızlanacağı konusunda karar kılar. Gazete ve dergilere ilanlar vererek halktan yardım ister. İnsanlardan yapmalarını istediği şey gayet basitti. Okudukları kitaplarda ilgilerini çeken ya da bu sözlükte bulunması gerektiğini düşündükleri kelimeleri anlamları ile not alarak kendisine mektup yoluyla ulaştırmalarını ister.


Ana dili İngilizce olan insanlar bu projeye yardımlarını esirgemez ve yardımcı olmak için seferber olurlar. Fakat bu seferberlik içerisinde bir adam var ki bizim asıl konumuz kendisi. Sözlüğün oluşturulması konusunda en büyük kaynaklardan birisidir. Peki kimdir bu adam?


William Chester Minor.

Kaynak: Wikimedia Commons


22 Haziran 1834 doğumlu olan Minor, Amerikalı bir cerrahtır. Mesleğini ordu içinde icra etmiş olan bu cerrah, düşman askerlerinin yüzlerine veya bedenleri üzerinde herhangi bir bölüme bazı izler bırakarak, bu izlerin vücutlarında bırakmış olduğu yara izleri yardımıyla düşmanlarını daha rahat hatırlamayı amaçlamıştır; fakat bir süre sonra askeri kamplarda karşılaştığı görüntüler yüzünden şizofreni belirtileri göstermeye başlayan Minor, yüzünde yara izi bıraktığı bir düşmanının onun evini bularak peşine düştüğü ve onu öldürmek istediği gerçeğine kendini inandırmaya başlamıştır.


Bu düşmanına benzettiği bir adamı öldüren Minor, aslında öldürdüğü kişinin düşmanı olmadığı anladığı zaman, kendini her gün suçlamaya başlamıştır. Mahkeme kararı ile suçlu bulunan cerrah, hapishaneye yollanmak yerine gösterdiği şizofreni belirtilerinden ötürü bir akıl hastanesine yollanmıştır. Öldürdüğü masum adamın eşi Eliza ise altı çocuğunu babasız büyütmek zorunda kaldığı için Minor’a büyük bir kin beslemeye başlamıştır.


Minor, bir gün Murray’ın İngiliz halkının yardımını istemek için yayınlamış olduğu bildiri ile karşılaşır ve bunun üzerine, akıl hastanesinde tedavisiyle ilgilenen doktorundan, listelediği kitapları ister. Doktor, bu isteğin Minor’un şizofreni belirtilerini hafifletmekte işe yarayacağını düşünerek, cerrahın istediği tüm kitapları ona ulaştırır. Minor, eline geçen tüm kitaplardan A harfinden B harfine kadar önem arz eden tüm kelimeleri çıkartarak bu kelimelerin anlamlarını not alır. Aldığı notlara aynı zamanda bu kelimelerin geçtiği farklı cümleler yazarak, hangi yüzyılda hangi anlamda kullanıldığının da üzerinde durur. Aldığı notları düzenleyerek, mektup yolu ile Murray’a ulaştıran Minor, tam yedi sene boyunca bu şekilde Oxford İngilizce Sözlüğü’nün oluşturulmasına büyük katkı sağlamıştır.


William Chester Minor'ın Yolladığı Notlardan Birisi

Kaynak: Oxford English Dictionary


Bu yedi sene içinde hiç görmediği Minor'u çok merak eden ve büyük yardımlarından ötürü ona teşekkür etmek isteyen Murray, cerrahın kaldığı akıl hastanesine gidip onu ziyaret etmiştir. Bu ziyaretten sonra ilişkileri pekişen Murray ve Minor çifti arasında büyük bir dostluk başlamıştır. Aynı zamanda sözlüğün son halini almasında çok fazla emeği geçen Minor'un adının da sözlükte yer almasını isteyen editör Murray, "Minor bir katil ve deli." cümlelerini savuran insanlara karşı her zaman dostu olan Minor’u büyük bir hırsla savunmuştur.


Durumu daha da kötüleşen Minor, kaldığı hastaneden kaçırıldığına ve İstanbul'a kadar götürüldüğüne, burada çocuklara cinsel saldırıda bulunduğuna yönelik sanrılar yaşamaya başladı. Sözlüğünü hazırlamakta kullandığı bıçağı kullanarak cinsel organını kesti ve sağlığı genel olarak daha da kötüye giderek, en sonunda zatürreden ölmüştür. Hiçbir zaman Minor’un katkılarını ve dostluğunu unutmayan Murray ise onu herkese anlatmıştır. [2] , [3]


Deli ve Dahi Film Afişi

Kaynak: Wikipedia


Oxford İngilizce Sözlüğü ’nün bu sürecini ve hayat hikayelerini anlatan Deli ve Dahi (The Professor and The Madman) filmini izlemenizi mutlaka tavsiye ediyorum. Karakterlerin muazzam oyunculuğu ile konunun içerisinde adeta bir yolculuğa çıkıyorsunuz.


Peki bu hikâyeden ne ders çıkarmamız gerekiyor?


Kim deli kim dâhi?


Yorumlarda görüşlerinizi bekliyorum!


Bunu Mutlaka Dinlemelisin!

Richard Ashcroft - A Song For Lovers


Her zaman olduğu gibi.


Tekrar görüşene dek.


Kendine iyi bak.


İyi ki varsın!


Sevgiler.


Altay.



 

Kaynakça

  1. History Of The OED, Oxford English Dictionary.

  2. "William Chester Minor", Contributors, Oxford English Dictionary, 23 Mayıs 2012

  3. Evrim Ağacı, Oxford İngilizce Sözlüğü’nü Mümkün Kılan Şizofren Cerrah: William Chester Minor